|
| tunalim // GÖK BİLİMİ(Astronomi) |
GÖK BİLİMİ HABERLERİ(güneş sistemi)
 Güneş Sistemi Dışı Bir Gezegende Su Buharı Keşfedildi.
Spitzeri Uzay teleskobunu kullanan gökbilimciler, "Sıcak Jüpiter" olarak adlandırılan bir dev gezegende suyun izlerini buldu.
NASA'nın Spitzer Uzay teleskobundan yapılan en son gözlemler sonucunda güneş sistemimizin çok ötelerinde üzerinde su buharı tüten kavurucu bir sıcak gaz devi belirlendi.
HD 189733b olarak adlandırılan sıcaktan kavrulan gezegen 2 günde bir yıldızının etrafında yörünge turunu tamamlayabilecek kadar yakın dönmektedir. Gökbilimciler, "Sıcak Jüpiter" olarak adlandırdıkları bu gezegen sınıfının atmosferinde su buharı bulunacağını tahmin etmişlerdi. Şimdiye dek bu olgu hakkında sağlam kanıtlar ele geçirmek mümkün olmamıştı fakat şimdiye dek en ikna edici son verilere göre sıcak Jüpiterlerin "ıslak" olduğu anlaşıldı.
Institute d'Astrophysique de Paris (Paris Gökfiziği Enstitüsü) den Avrupa Uzay ajansı eş araştırmacısı Giovanna Tinetti Nature dergisinde HD 189733b üzerine yayınladığı makalesinde, " Trilyonlarca mil uzaklıktaki bir gezegen üzerinde suyun apaçık işaretlerini keşfetmek bizim için heyecan vericiydi" demektedir.
Su, bildiğimiz üzere yaşam için temel bir gereksinim olsa da Sıcak ve "Islak" Jüpiterler pek de yaratıklara ev sahipliği yapacak gibi gözükmemektedirler. Spitzerin daha evvelki ölçümlerine göre, HD 189733b ortalama 1000 derece kelvinlik ateşten kavrulan bir yüzey sıcaklığına sahiptir. Gökbilimciler, eninde sonunda spitzer deki gibi cihazları kullanarak Yer benzer karasal gezegenlerde de su bulma ümidi taşımaktadırlar.
Pasadena Caltech'den Spitzer Bilim merkezi eş başkanı Sean Carey'de keşif hakkında : " Bu gezegende suyun keşfi evrendeki diğer gezegenlerde hatta olası karasal gezegenlerde de suyun bulunabileceği ihtimalini güçlendirmektedir. Kuzenlerime ve yeğenlerime bu keşfi haber vermek için sabırsızlanıyorum" demektedir.
Yeni bulgular, güneş sistemi dışı gezegenlerin atmosferlerinin araştırılması ile ilgili yeni bir bilim alanının parçasıdır. Bu kadar uzak gezegenler direkt olarak gözlemlenemese de son birkaçyıldır dünyadan izlenilen sıcak jüpiterlerin yıldızlarının önlerinden geçmeleri sırasında gözlemlenen altveri kümelerinin sonuçlarının yorumlanması sayesinde bu gezegenlerin atmosferleri hakkındaki bilgiler oluşmaya başlamıştır.
Bu yılın başlarında ilk defa Spitzer, HD 189733b ve HD 209458b olarak adlandırılan yıldızlarının önünden geçmekte olan iki sıcak jüpiterin ışıklarını analiz edebilmiş - yada bir başka değişle gezegenlerden gelen ışığı ayrıştırabilmiştir. Spektrometre olarak adlandırılan cihazlarından bir tanesi ikincil tutulma olarak adlandırılan gezegen yıldızının arkasına saklandığı sırada gezegenleri gözlemlemiştir. Ve bu ilk defa bir güneşsistemi dışı gezegenden alınan ışığın spektrumu yada birbaşka değişle parmakizinin tespit edilmesini sağlamıştır. O zaman elde edilen bu veriler, büyük olasılıkla gezegen atmosferinin bu metodla suyun keşfini zorlaştırması sebebi ile biraz "kuru" gelmişti.
Daha sonra, HD 209458b 'nin NASA'nın Hubble Uzay teleskobu ile görünür ışıkta alınan görüntülerini analiz eden bir gökbilim ekibi gezegende suyun izlerini keşfetmiştir. Hubbledan alınan veri ise tam olarak gezegen yıldızının önünden geçtiği sırada oluşan birincil tutulma sırasında elde edilmiştir.
Şimdi, Tinetti ve ekibi HD 189733b nin birincil tutulması sırasında Spitzer ile alınan kızılötesi görüntüleri sayesinde, şimdiyedek güneşsistemi dışı bir gezegende suyun belirtisi hakkında en ciddi kanıta ulaştılar. Bu yöntem gezegen yıldız önünden kayarak geçmekteyken, yıldızın dış atmosferinden gelen ışığın filitrelenerek yıldızdan gelen kızılötesi ışınımdaki değişimleri ölçme esasına dayanmaktadır. Gökbilimciler tutulmayı Spitzerin kızılötesi dizge kamerası ile üç farklı kızılötesi dalga boyunda gözlemlediler ve her bir dalgaboyunda farklı miktarlarda ışığın gezegen tarafından absorbe edildiğini farketmişlerdir. Absorbe edilen ışığın dalga boyundaki değişiminin örüntüsü ise Su tarafından meydana getirilen örüntü ile tam olarak uyuşmakta olduğu ortaya çıkmış.
Tinetti'e göre :" Su , bu davranışı açıklayabilecek yegane moleküldür. Güneşsistemi dışı gezegenlerde bu molekülü aramanın en iyi yolu, kızıl ötesi ışıkta gerçekleşen tutulmayı izlemektir."
HD 189733b üzerindeki su bulutların yoğunlaşabilmesı için fazlaca sıcak durumdadır. yinede gezegenin spitzer tarafından ve diğer yer tabanlı ve uzay tabanlı teleskoplar ile alınan gözlemler bu gezegenin , yüksek rüzgarları ve güneşine bakan tarafında , güneşine zıt tarafına göre daha sıcak, kuru bulutlarının olabileceğini önermektedir. HD 189733b Vulpecula(tilkicik) takımyıldızı yönünden bizden 63 IY ötelerde bulunmaktadır.
Kaynak : Astronomy.magazine , Çeviri : Emre Evren
_________________
TUNALIM...
devamı ..
|
|
|
|